Định nghĩa và Phân loại chất gây nghiện
Định nghĩa và Phân loại chất gây nghiện
Theo luật Phòng chống ma túy của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam số23/2000/QH10 ban hành ngày 09 tháng 12 năm 2000 (xem toàn văn tại đây) thì “chất gây nghiện là chất kích thích hoặc ức chế thần kinh, dễ gây tình trạng nghiện đối với người sử dụng&
Định nghĩa Chất gây nghiện

Không có định nghĩa chính xác duy nhất nào về chất gây nghiện vì có nhiều giải thích khác nhau trong luật quy định về chất gây nghiện, trong các quy định của chính phủ, trong y học và trong cách sử dụng tùy theo thông tục.
Tổ chức sức khỏe thế giới WHO định nghĩa chất gây nghiện là “bất kỳ loại chất nào sau khi được hấp thu vào cơ thể có khả năng làm thay đổi các chức năng sống thông thường”.

Theo luật Phòng chống ma túy của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam số23/2000/QH10 ban hành ngày 09 tháng 12 năm 2000 thì “chất gây nghiện là chất kích thích hoặc ức chế thần kinh, dễ gây tình trạng nghiện đối với người sử dụng”.

Phân loại chất gây nghiện

Thông thường, chất gây nghiện được phân loại theo:
- Tác dụng
- Hợp pháp hoặc bất hợp pháp
Chất gây nghiện tác động thần kinh là loại đáng quan ngại nhất trong cộng đồng chúng ta vì chúng tác động lên não bộ và có thể thay đổi lối suy nghĩ, cảm nhận hoặc cư xử của một người. Chất gây nghiện loại này được chia thành ba nhóm chính: giảm trì thần kinh, kích thích và gây ảo giác.
Chất gây nghiện giảm trì thần kinh (Depressants)
- rượu
- cần sa
- ‘ benzodiazepines’ (Valium, Serepax, Mogadon, Normison)
- ‘barbiturates’
- GHB (Gamma-hydroxybutrate)
- á phiện và ‘opioids’ (bạch phiến, mocphin, codein, methadone, pethidine)
- một số dung môi và chất hít hơi (inhalant)

Chất gây nghiện giảm trì thần kinh không nhất thiết sẽ làm cho người ta cảm thấy bị trầm cảm. Thực ra, chất gây nghiện loại này tác động khả năng tập trung tư tưởng và phối hợp, và làm chậm khả năng phản ứng của con người trong những tình huống bất ngờ. Với liều lượng nhẹ, chất gây nghiện giảm trì thần kinh có thể làm cho người ta cảm thấy thư giãn hơn. Với liều lượng mạnh, chúng có thể làm cho con người bị bất tỉnh, ói mửa và tử vong.

Chất gây nghiện kích thích (Stimulants)
Chất gây nghiện kích thích nhẹ
- cafein (trong trà, cà phê và nước cola)
- nicotin (thuốc lá)
- ‘ephedrine’ (dùng trong thuốc trị viêm phế quản, dị ứng phấn hoa và suyễn)
- Chất gây nghiện kích thích mạnh
- ‘amphetamines’ (speed, crystal meth, ice)
- cocain
- ‘ecstasy’
- thuốc làm ốm (Duromine, Tenuate Dospan, Ponderax)
- ‘khat’

Chất gây nghiện kích thích làm tăng tốc hoạt động của não. Vì thế, người sử dụng chất gây nghiện kích thích có thể cảm thấy tỉnh táo, lanh lợi hoặc tự tin hơn. Chất gây nghiện kích thích làm tăng nhịp tim, thân nhiệt và huyết áp. Ngoài ra chúng có thể làm cho người sử dụng ăn bớt ngon miệng và giãn đồng tử cũng như khó ngủ và nói nhiều hay đứng ngồi không yên.
Với liều lượng mạnh, chất gây nghiện kích thích có thể làm cho người ta cảm thấy hồi hộp, lo sợ, lên cơn động kinh, nhức đầu, bắp thịt bụng co rút, hung hăng và đa nghi.

Chất gây nghiện kích thích mạnh có thể phủ lấp một số tác dụng của chất gây nghiện giảm trì thần kinh như rượu chẳng hạn.
Chất gây nghiện gây ảo giác (Hallucinogens)
 - ‘datura’
 - ‘Ketamine’
 - ‘LSD’ (lysergic acid diethylamide)
 - ‘magic mushrooms’
 - ‘mescaline’ (peyote cactus)
 - ‘PCP’
 - cần sa
 - ‘ecstasy’

Chất gây nghiện gây ảo giác ảnh hưởng đến những gì người ta nhìn thấy hoặc tưởng tượng là họ nhìn thấy. Người sử dụng chất gây nghiện gây ảo giác có thể nhìn thấy hoặc nghe được những gì không có thực hay những gì họ nhìn thấy có thể bị méo mó đôi chút.

Những tác dụng khác của chất gây nghiện gây ảo giác bao gồm giãn đồng tử, ăn mất ngon, năng động, nói hoặc cười, có cảm giác sung sướng về tình cảm và tâm lý và sức khỏe tâm thần và thể chất, nghiến hàm, toát mồ hôi, đa nghi, hoang tưởng, xa rời thực tại, cách cư xử phi lý hoặc kỳ cục, bắp thịt bụng co rút và buồn nôn.
Vì tác dụng của chất gây nghiện gây ảo giác có thể khác khau rất nhiều, do đó chúng ta không thể biết trước được tầm ảnh hưởng của chúng đối với một người vào lúc nhất định là như thế nào.

Tác dụng của bất cứ loại chất gây nghiện cụ thể nào cũng tùy thuộc nhiều yếu tố.

- Loại chất gây nghiện sử dụng: Tất cả các chất gây nghiện có tác dụng mỗi người mỗi khác.
- Sử dụng bao nhiêu chất gây nghiện và bao lâu một lần: Nói chung, lượng chất gây nghiện sử dụng càng nhiều thì tác dụng càng mạnh. Người ta có thể bị tình trạng quá liều nếu lượng chất gây nghiện sử dụng nhiều hơn sức chịu đựng của cơ thể.
- Cách sử dụng chất gây nghiện: Chất gây nghiện sử dụng bằng cách chích hoặc hít hơi tác dụng rất nhanh và thông thường tác dụng của chúng mạnh hơn. Hít qua đường mũi là cách có tác dụng nhanh kế tiếp, trong khi ăn hay nuốt thì chất gây nghiện sẽ có tác dụng chậm hơn.
- Những đặc tính thể chất: Chiều cao, sức nặng và phái tính cũng có thể ảnh hưởng đến tác dụng của chất gây nghiện. Tỉ lệ mỡ của cơ thể, tốc độ chuyển hóa và chu kỳ kinh nguyệt của phụ nữ ở giai đoạn nào, tất cả đều có thể có ảnh hưởng đến cường độ và thời gian tác dụng của chất gây nghiện.
- Tâm trạng của người sử dụng và khung cảnh: Tâm trạng của người sử dụng và nơi họ sử dụng chất gây nghiện có thể có tác động đáng kể với tác dụng của chất gây nghiện. Người ta rất có thể dễ hưởng thụ trong khung cảnh thoải mái, có bạn bè xung quanh hơn là trong khung cảnh đáng lo ngại.
- Những chất gây nghiện nào khác cũng được sử dụng: Kết hợp chất gây nghiện có thể làm tăng hoặc thay đổi những tác dụng thường lệ của chất gây nghiện, thông thường là theo cách khó lường được.

MT


Bài viết cùng chủ đề